De Wachter
Jaar: 2001
Categorie: kunst en landschap
Locatie: Oostdijk
Plaats: Willemstad, Noord-Brabant
Ruimte: openbare ruimte algemeen
Materiaal: klei, aarde, terrazzo, wapeningsweefsel
Afmetingen (h x b x d): 800 x 2500 x 2500 (cm)
In opdracht van: Hoogheemsraadschap West-Brabant
Begeleider: Nieuwe Brabantse Kunst Stichting
In het kader van de uitgevoerde dijkverbeteringen na de overstromingen midden jaren negentig, kwamen bij verschillende waterschappen en hoogheemraadschappen budgetten vrij voor kunstopdrachten. Het Hoogheemraadschap West-Brabant besloot een kunstopdracht uit te schrijven voor de dijk op het traject Willemstad–Noordschans. Marius Boender (1948) kreeg een opdrachtomschrijving waarin hem gevraagd werd rekening te houden met verschillende factoren: de nabijheid van het Hollands Diep, de waardevolle natuur in de uiterwaarden, de functie van de dijk als bescherming tegen hoog water en de achter de dijk aanwezig polder. Voorwaar geen eenvoudige opdracht. Boender ontwierp een sculpturaal object, een vorm die doet denken aan een piramide die is bedekt met gras. Op de kegelvormige berg zijn golvende hellingen en paden aangebracht. Er grazen schapen en wandelaars kunnen het kunstwerk beklimmen om vogels te bestuderen. Schapen reikten Boender het idee aan voor De Wachter. Het viel hem op dat op stadswallen en dijken paadjes ontstaan door grazende dieren. In totaal slingert er zeshonderd meter pad rond de berg.
De realisatie van Boenders werk vergde veel studie. Zo mocht het gewicht van de monumentale vorm de stevigheid van de dijk niet ondermijnen. Ook de opbouw van de vorm was gecompliceerd. Het kunstwerk moet in weer en wind standhouden en mag niet verzakken onder de druk van bezoekers. Uiteindelijk koos Boenders voor een constructie waarin kunststof matten zijn verwerkt. Hierdoor is een stabiele vorm ontstaan en is het gewicht van het kunstwerk binnen de perken gebleven. Boenders werk sluit aan bij de land art-projecten die vanaf de jaren zeventig door kunstenaars als Richard Long en Robert Morris zijn ontwikkeld. Zij keerden zich af van de stedelijke omgeving en industriële materialen. De rode draad in deze kunstwerken is het teruggrijpen op materialen uit de natuur en op prehistorische symbolen zoals de spiraal, cirkel en lijn. Voor de gemeente Utrecht ontwierp hij echter 'imaginair project' dat bewust binnen de bebouwde kom was gesitueerd. Deze - niet uitgevoerde - spiraalvormige grafheuvel met de titel 'Pietras' was bedoeld voor het Griftpark. Met deze begraafplaats wilde de kunstenaar een meditatiepunt in de stad laten verrijzen. (LJ)