Observatorium
Jaar: 1988
Categorie: omgevingskunst
Locatie: Pleyroute S-102
Plaats: Arnhem, Gelderland
Ruimte: openbare ruimte algemeen
Materiaal: diverse materialen
In opdracht van: Provincie Gelderland
Begeleider: Provincie Gelderland
Rijdend langs de Gelderse Pleyroute komt de automobilist ter hoogte van de Immerloo-plassen het ‘Observatorium’ van Jos Kokke (1956) tegen. De weg tussen deze plassen biedt zicht op een oer-Hollands landschap; een open en vlak waterland dat een heel eigen karakter krijgt door een aan de oevers gelegen kunstmatig opgeworpen kegelvormige talud. Deze aarden kegel diende als uitgangspunt voor Kokke’s ‘Observatorium’, een omgevingskunstwerk dat deel uitmaakt van een reeks werken in de openbare ruimte, waaronder die van Wim Korvinus en Marijke de Goeij, die in de periode 1980-1988 langs de Pleyroute is gerealiseerd. Het project in zijn geheel had als doel de oude structuren langs de nieuwe ringweg met behulp van kunstwerken te markeren. Een van de redenen om Kokke de opdracht te verlenen voor deze plek op een schiereiland was dat men zijn ontwerp representatief vond voor de jaren tachtig: een tijd waarin een technologisch bepaald toekomstbeeld overheerst.
Andere kunstenaars hadden het talud wellicht opgevat als een sokkel voor hun werk, maar Kokke heeft zich daarvan weten te onderscheiden. Op het talud is alleen een rode metalen koepel geplaatst die wat de schaal betreft een natuurlijke top van de enigszins stompe kegel vormt. Hierachter is een ivoorkleurige stalen constructie geplaatst met een spits toelopende toren van 18,5 meter hoog, die als een wand de contour van het talud volgt. Kokke hanteert een abstracte vormentaal, waarvan de werking in de ruimte bepaald wordt door de open constructies. Het is een voorbeeld van zijn fascinatie met ruimte. Door zijn schaal en plaatsing in de ruimte geeft het werk ook voor de voorbijganger, zelfs als deze met een snelheid van 70 kilometer per uur passeert, voldoende aanleiding tot overpeinzingen. Stilistisch is ‘Observatorium’ duidelijk een product van de postmoderne jaren tachtig, toen binnen de Arnhemse School een ontwikkeling naar een meer monumentale, architectonische vormgeving te bespeuren viel. (XdJ)